TEK HAKİKATÇİLİK DESPOTİZMİ

Günümüzde gelenekçilik, modernizm; meal müslümanlığı; tarihselcilik ve evrenselcilik gibi pek çok dini yorum mevcut. Bu yorumlardan herhangi birini benimseyenler, görsel ve yazılı medya, Twitter ve Facebook gibi sosyal paylaşım ağlarında kendi görüşlerinin sunumunu yapıyorlar. Gözlemleyebildiğim kadarıyla bu yorumlardan herhangi birini benimseyen kanaat önderlerinden tutun da en aşağıdaki çaycısına simitçisine varıncaya kadar çoğu kişide iki temel yanlış olduğunu söyleyebilirim: üslup sorunu ve tek doğruculuk.

a) Üslup Sorunu 

Dine dair konuşanların genelinde bir öfke patlaması, gereksiz bir hırçınlık var. Kendi düşüncelerini paylaşmayan ve başka bir yorum ve anlama tarzını benimseyen insanları ötekileştiriyor ve öteki'ne parmak sallayarak konuşmayı, had bildirmeyi, hizaya getirmeyi marifet biliyorlar. Teenni ve itidal ile söylemeleri halinde dikkate alınıp geniş kitleler tarafından pekâlâ kabul edilebilecek şeyleri bile olabildiğince rijit ve sansasyonel bir üslupla ve toplumun genel din algısını veya dinî pratiklerini örseleyerek söylemeyi tercih ediyorlar. 

Hani yaygın bir vaaz üslubu vardır. Vaiz kürsüyü yumruklayarak cemaatine sürekli "kardan adam olur, sizden adam olmaz" edasında konuşur ya işte öyle. Bizim cemaat de bu retorikten tarif edilemez bir keyif alır, o da ayrı mesele. Allah'ın tek bir kulu da çıkıp "Hocam bu ne şiddet, ne celal! Allah, Hz. Peygamber'e "Allah'ın rahmeti sayesinde onlara yumuşak davrandın. Şayet onlara haşin ve katı yürekli davransaydın etrafından dağılıp giderlerdi" (Ali İmran, 159) buyururken sen habire bizi dövmekten beter ediyorsun" demez. 

Bu üsluptan söz edip de bir dönemin ekran vaizi Yaşar Nuri Öztürk'ü anmadan geçmek olmaz. Yaşar Nuri, daima hiddetli konuşur ve sahiplendiği "Kur'an İslam"ı ile "Emevi İslamı" klişesiyle geleneksel İslamî uygulamaları eleştirir; katıldığı televizyon programlarında karşı mahalleden bizim mahalleye bıkmadan usanmadan parmak sallardı. Elbette ki söylediği doğru şeyler de yok değildi; ama ben onun kırmadan dökmeden, fincancı katırlarını ürkütmeden, muhataplarını incitmeden sükunetle konuşma yaptığına hiç tanık olmadım desem yeridir. Bir hışımla geldi geçti Yaşar Nuri. O aramızdan ayrıldı; ama onunla özdeşleşen saldırgan üslubu hâlâ aramızda kol geziyor. 

Bu üslubun uygulamasını görmek için videoları internette mebzul olan pek çok kanaat önderinin herhangi bir videosunun seyredilmesi yeterli olur; ama ben yine de söylediği somutlaştırmak için isim zikretmeksizin bir örnek vereyim. Birkaç gün önce kısa bir videoya tesadüf ettim. Konuşma yapan zat, "10 tane küçük sureye namaz suresi dediler. Onların da nasıl okunacağı ile alakalı abuk subuk prensipler belirlediler. Bu milletin namazla ve Kur'an'la irtibatını 10 küçük sureye indirgediler." diyor. Esasında burada verilmek istenen mesaj, başkalarını suçlamadan, rencide etmeden de verilebilir; ama konuşmacı sözün şehvetine kapılarak suçlayıcı bir üslubu tercih ediyor.

b) Tek Doğruculuk

Dine dair konuşmalarda sıklıkla rastladığım bir diğer büyük hastalık ise "Benim sözüm haktır. Bundan başka bir görüşün doğru olma ihtimali yoktur. Zaten öyle bir ihtimal olsa ve onu söyleyecek biri olsa o da ben olurdum." cümlesi ile formüle edebileceğimiz tek hakikatçi söylemdir. Kanaat önderleri ve takipçileri ne yazık ki "Acaba yanılmış olabilir miyiz?" sorusunu hiçbir şekilde sormamakta ve hakikatin tek olduğunu ve onu da temellük ettiklerini düşündükleri için diğer görüşleri, üzerinde düşünmeye bile değer görmemektedirler. Bu da onları alternatif görüşleri kâle almamaya ve sahiplerine saygısızlık etmekte herhangi bir beis görmemeye sevketmektedir. Kendi yorum ve yaklaşımlarının aklın tek gereği olduğunu düşündüklerinden olsa gerek bu zevatın, geleneksel hemen tüm yorumlar hakkındaki yaygın tavrı, "pislik kelimesini vurgulu bir şekilde telaffuz ederek "Allah aklını kullanmayanların üzerine pislik saçar" (Yunus, 100) ayetini okumaktır. [Bu ayetteki "rics" kelimesinin pislik anlamında mı, değil mi olduğu bahs-i diğerdir.]

Dine dair yazılan ve konuşulanların kahir ekseriyeti bu iki illetle malul olduğu için kısır tartışmalardan bir türlü kurtulamıyoruz. Birbirimizi anlamaya gayret etmek yerine, habire mevzilerimizi tahkim ediyor, günbegün birbirimizden daha da uzaklara düşüyoruz. Bizi bölmek için düşmana gerek. Biz bize yeteriz.
Vallahu a'lem.
Osman Güman 14 Nisan 2018