EŞREF-İ ULUM HANGİSİDİR?

Klasik literatürde hangi ilmin eşref-i ulum; yani ilimlerin en şereflisi, değerlisi olduğuna dair bir tartışma vardır. Günümüzde de bu tartışmanın hala sürdürüldüğü söylenebilir. Bu tartışmada iddia için bir takım gerekçeler ileri sürülse de genellikle insanlar kendi uğraş alanları neyse onun diğerlerinden daha önemli olduğunu savunur. İşte eşref-i ulûm tartışması konusunda Abdülkahir Cürcânî bakın nasıl bir değerlendirme yapıyor: 

"Herkes kendini sever. Kimse kendine toz kondurmaz. Bundan dolayı herkes hünerini sergileyebildiği ilim dalını diğerlerinden üstün tutar. Nasipsiz olduğu ilim dallarında ise kusur arar, onlarla uğraşan kişilere tepeden bakar ve onları habire eleştirir.

Bu noktada insanlar türlü türlüdür. Kimi var ki boğazına kadar kadar heva ve hevesine batmış ve diğer ilimleri eleştirmekte zulmün son sınırına dayanmıştır. Kimi de var ki kararsızdır, zulüm ile insaf arasında yalpalar. Gâh diğer ilimlere haksızlık eder, gâh âdil olası tutar ve yerinde bir değerlendirme yapar.

Zulümden tamamen sıyrılıp hep âdil olan ve bütün değerlendirmelerinde aklın ilkelerine bağlı kalan birini bulmak ise hemen hemen imkânsız gibidir. Bu böyledir; çünkü ilim bir meziyettir, yüce bir mertebedir. İlim sevgisi, insan doğasında saklı bulunur. İlmin üzerine titremek fıtrîdir. Bütün insanların hemfikir olduğu bir şey varsa o da bilgisizlikten daha büyük bir kusur olmadığıdır. Şu halde insanların, kendi uğraş alanı dışında kalan ilimlere hasım kesilmesi esasında uğraş alanlarına duydukları aşırı sevgiden ve onun üzerine titremekten neş’et eder."

(Abdülkahir Cürcanî, Delailü'l-İ'caz & Sözdizimi ve Anlambilim)

Osman Güman, 26 Ocak 2016