FİTRENİN BELİRLENMESİNDE KISTAS NE OLMALI?

Bilindiği üzere Ramazan orucunun sona ermesiyle birlikte zenginliğin asgari sınırında olanlar da dahil olmak üzere varlıklı kişilerin kendileri ve bakmakla yükümlü oldukları kişiler adına sadaka-i fıtr/fitre vermesi vacip olup Hz. Peygamber'in (s.a.v.) "Hiç olmazsa bir bayram gününde insanları dilenmek zorunda bırakmayın" buyruğundan dolayı fitrenin bayram sabahı namaza gitmeden önce verilmesi müstehap kabul edilmiştir.

Fitre miktarına ilişkin fıkıh literatüründeki klasik bilgi, buğdaydan yarım sa', hurma, kuru üzüm ve arpadan bir sa' miktarı olup Din İşleri Yüksek Kurulu her yıl verilecek fitre miktarını belirleyerek ilan eder. Din İşleri Yüksek Kurulunun ana sayfasında yer alan açıklamaya göre bu yıl, "mevcut sosyo-ekonomik hayat şartlar ve bir kişinin günlük asgari gıda ihtiyacı göz önünde bulundurularak 2015 yılı Ramazan ayının başlangıcından 2016 yılı Ramazan ayının başlangıcına kadar olan sürede fitre miktarı 11,50 TL" olarak belirlenmiş.

Kur'an'ı Kerim'de yemin keffaretini düzenleyen Maide, 89. ayette "Bu tür bir yemini bozmanın keffareti, kendi çoluk çocuğunuza genellikle yedirdiğiniz yiyeceklerle on fakiri doyurmak..." buyrularak keffaretlerde ortalama mutfak masrafının esas alınacağına işaret edilir ki bu hususta sadaka-i fıtrın da keffaretten bir farkı yoktur.

Şu halde fitre miktarının belirlenmesinde fıkıh ve ilmihal literatüründe sayılan buğday, hurma, kuru üzüm gibi şeyler eskiden bir ölçüt olarak kabul edilmişse de günümüzde fıtır sadakası bunlar üzerinden verilmemeli; ayrıca Din İşleri Yüksek Kurulu'nun belirttiğinin aksine "asgarî gıda ihtiyacı" değil; "ortalama gıda ihtiyacı" esas alınarak belirlenmelidir. Takdir edilir ki 11,5 lira ile değil günlük gıda ihtiyacını karşılamak; lokantada yenilen ortalama bir yemeğin parası bile ödenmez. Dolayısıyla iş fakire gelince hemen limiti asgariye çekmek insafla bağdaşan bir durum değildir.

Ortalama gıda ihtiyacının tespitine gelince bu, aileden aileye farklılık arzedeceği için fitre vermekle yükümlü olan kişiler, kendilerinin ortalama gıda ihtiyacını hesaplayarak makul bir miktar tespit etmelidir.